چرا تنها راه نجات ایران، فدرالیسم دموکراتیک است؟ به قلم: عبدالرووف نظززهی

ایران امروز بیش از هر زمان دیگری با بحران عمیق سیاسی، اقتصادی، اجتماعی و هویتی روبهروست. ریشه بخش بزرگی از این بحرانها را باید در ساختار متمرکز قدرت جستوجو کرد؛ ساختاری که طی بیش از یک قرن، سرنوشت همه ملتها و مناطق ایران را به تصمیم یک مرکز سیاسی گره زده و حق تعیین سرنوشت، مشارکت واقعی و اداره امور محلی را از مردم سلب کرده است.
تجربه تاریخی نشان داده است که تغییر حکومتها، بدون تغییر ساختار قدرت، نمیتواند آزادی و عدالت را به ارمغان بیاورد. اگر جمهوری اسلامی برود اما همان نظام تمرکزگرای سیاسی با نام و چهرهای جدید بازتولید شود، ملتهای ایران بار دیگر با همان تبعیض، محرومیت، سرکوب و انکار حقوق روبهرو خواهند شد.
فدرالیسم دموکراتیک نه پروژه تجزیه ایران، بلکه راهی برای جلوگیری از فروپاشی آن است.
ایران کشوری متکثر با ملتها، زبانها، فرهنگها و هویتهای گوناگون است. نمیتوان با نادیده گرفتن این واقعیت تاریخی، وحدت پایدار ایجاد کرد. وحدت واقعی زمانی شکل میگیرد که هیچ ملتی احساس نکند برای حفظ هویت خود باید از حقوق سیاسی، فرهنگی و زبانیاش چشمپوشی کند.
فدرالیسم به هر منطقه این امکان را میدهد که از طریق نهادهای منتخب خود، در چارچوب یک قانون اساسی دموکراتیک، امور داخلی، آموزشی، فرهنگی، اقتصادی و توسعهای خود را اداره کند؛ در حالی که سیاست خارجی، دفاع ملی و سایر امور مشترک در سطح فدرال و با مشارکت برابر همه واحدها مدیریت شود.
چرا فدرالیسم ضرورت دارد؟
1\. پایان دادن به تمرکز قدرت: هیچ فرد، حزب یا جریان سیاسی نباید مالک انحصاری سرنوشت ایران باشد.
2\. تضمین حقوق ملتها: آموزش به زبان مادری، حفظ فرهنگ، هویت و مشارکت سیاسی باید حقوق تضمینشده شهروندان و جوامع مختلف باشد.
3\. عدالت اقتصادی: منابع طبیعی و ثروت مناطق نباید صرفاً در اختیار مرکز قرار گیرد؛ مردم هر منطقه باید در تصمیمگیری و بهرهمندی عادلانه از منابع سرزمین خود نقش داشته باشند.
4\. مشارکت واقعی سیاسی: اداره مناطق باید به دست نمایندگان منتخب مردم همان مناطق باشد، نه مدیران منصوب از پایتخت.
5\. جلوگیری از بازتولید استبداد: تقسیم قانونی قدرت میان دولت فدرال و واحدهای فدرال، امکان شکلگیری دوباره دیکتاتوری متمرکز را کاهش میدهد.
6\. حفظ تمامیت و همبستگی ایران: وقتی حقوق همه ملتها به رسمیت شناخته شود، انگیزه همزیستی و همکاری داوطلبانه تقویت خواهد شد.
البته فدرالیسم بهتنهایی معجزه نمیکند. فدرالیسمی که بر پایه دموکراسی، انتخابات آزاد، استقلال قوه قضائیه، تفکیک قوا، حقوق برابر شهروندی و تضمین حقوق اقلیتها بنا نشود، ممکن است خود به شکل دیگری از تمرکز و تبعیض تبدیل شود. بنابراین، ما خواهان فدرالیسم دموکراتیک، سکولار، برابر و مبتنی بر اراده آزاد مردم هستیم.
مسئله امروز ایران انتخاب میان تجزیه و تمامیت ارضی نیست؛ انتخاب میان تداوم تمرکزگرایی و استبداد یا پذیرش تکثر، عدالت و تقسیم دموکراتیک قدرت است.
ما باور داریم ایرانی آزاد و باثبات تنها زمانی ساخته میشود که بلوچ، کرد، ترک، عرب، ترکمن، فارس و همه جوامع تشکیلدهنده ایران، نه بهعنوان شهروندانی درجهدو، بلکه بهعنوان صاحبان برابر این سرزمین در تعیین سرنوشت سیاسی خود نقش داشته باشند.
هیچ وحدتی با تحمیل به دست نمیآید و هیچ همبستگی پایداری بدون عدالت شکل نمیگیرد.
فدرالیسم یعنی تقسیم قدرت، نه تقسیم سرزمین؛ یعنی به رسمیت شناختن تفاوتها، نه دشمنی با یکدیگر؛ یعنی ساختن ایرانی که هیچ ملتی در آن مجبور نباشد برای حفظ هویت خود بجنگد.
از نگاه ما، راه نجات ایران نه بازگشت به گذشته است و نه بازتولید یک حکومت متمرکز با نامی تازه؛ بلکه گذار به نظمی دموکراتیک است که در آن قدرت از انحصار یک مرکز خارج شده و به شکلی عادلانه میان مردم و مناطق مختلف کشور تقسیم شود.
ایران آینده باید خانه مشترک همه ملتهایش باشد، نه ملک انحصاری هیچ قدرتی.
به قلم: عبدالرووف
18 نوامبر2026