صدا و سیمای اهواز: ویدیوی سخنان آقای “محمد کدخدایی” فعال سیاسی بلوچ و عضو شورای مرکزی حزب مردم بلوچستان”حافظه کشتارها، از نیزار معشور تا مسجد مکی”
به گزارش رسانک، در گفتوگویی تلویزیونی در شبکه صداوسیمای اهواز، محمد کدخدایی، فعال سیاسی بلوچ مقیم دانمارک، به بررسی ابعاد واقعه «جمعه خونین زاهدان» و ریشههای تاریخی، سیاسی، مذهبی و هویتی اختلافات میان مردم بلوچ و حکومت جمهوری اسلامی پرداخت.
کدخدایی با اشاره به کشتار مردم در جمعه ۸ مهرماه ۱۴۰۱، برابر با ۳۰ سپتامبر ۲۰۲۲، گفت که این واقعه در مدتزمانی کوتاه به کشتهشدن حدود ۱۰۰ نفر و زخمیشدن بیش از ۳۰۰ نفر منجر شد. به گفته وی، اعتراضات مردم در پی انتشار گزارشهایی درباره تجاوز یک سرهنگ نیروی انتظامی به دختری ۱۵ ساله و در مطالبه رسیدگی به این موضوع و اجرای عدالت شکل گرفته بود، اما نیروهای امنیتی بهجای پاسخگویی به مطالبات مردم، به سوی شهروندان و نمازگزاران آتش گشودند. او همچنین مدعی شد که شلیک به مردم از پشتبامها و حتی از طریق هلیکوپتر صورت گرفته است.
این فعال سیاسی بلوچ، جمعه خونین زاهدان را نقطه عطفی در مبارزات مردم بلوچ توصیف کرد و گفت که ابعاد خشونت بهکاررفته در این واقعه برای جامعه بلوچ غیرمنتظره بود. وی تأکید کرد که این کشتار را نمیتوان صرفاً یک برخورد امنیتی مقطعی دانست و آن را اقدامی سازمانیافته با تصمیمگیری در سطوح بالای حکومت ارزیابی کرد؛ واقعهای که به گفته او، زخمی عمیق و ماندگار در جامعه بلوچستان بر جای گذاشته است.
کدخدایی با اشاره به ادامه مطالبهگری خانوادههای جانباختگان جمعههای خونین زاهدان و خاش، بر ضرورت شناسایی، معرفی و محاکمه آمران و عاملان این کشتارها تأکید کرد. او با اشاره به فرهنگ دادخواهی در جامعه بلوچ گفت که گذشت زمان موجب فراموشی چنین جنایاتی نمیشود و تا زمانی که حقیقت روشن نشده و عدالت و پاسخگویی محقق نشود، این مطالبات همچنان پابرجا خواهد ماند. وی همچنین این رویکرد را بخشی از فرهنگ اجتماعی مردم بلوچ در پیگیری و حلوفصل قتلها و اختلافات درونجامعهای دانست.
این فعال سیاسی در بخش دیگری از گفتوگو، ریشه اختلافات میان مردم بلوچ و حکومت مرکزی را تاریخی و چندلایه دانست و دو مسئله مذهبی و ملی ـ هویتی را از محورهای اصلی این اختلافات برشمرد. به باور او، اکثریت اهلسنت بلوچستان در برابر ساختار سیاسی و مذهبی حاکم بر جمهوری اسلامی قرار دارند و در کنار آن، مسئله هویت ملی و حق تعیین سرنوشت نیز از عوامل اساسی استمرار این شکاف است.
وی در تشریح دیدگاه تاریخی خود، به دوره صفویه و نقش نیروهای بلوچ در تحولات نظامی آن دوران، از جمله همراهی با نیروهای افغان در شکست سپاه صفوی در خراسان و محاصره و سقوط اصفهان اشاره کرد. او معتقد بود که بخشی از نگاه خصمانه حکومت کنونی به مردم بلوچ را باید در بستر چنین پیشینههای تاریخی و مناسبات قدرت بررسی کرد.
کدخدایی همچنین با ارائه تفسیری از تاریخ جنگها و تحولات سیاسی ایران، مدعی شد که فشار بر اقوام و ملتهای تحت سلطه، از جمله بلوچها، کردها و عربها، با نوعی نگاه برتریجویانه و تلاش برای جبران شکستهای تاریخی پیوند دارد. او تأکید کرد که مردم این مناطق خواهان برخورداری از حق حاکمیت بر سرنوشت خود یا دستکم مشارکت واقعی و برابر در تصمیمگیریهای سیاسی و اجتماعی هستند.
در ادامه این گفتوگو، مجری برنامه با اشاره به قتل مهسا (ژینا) امینی در تهران و مقایسه آن با پرونده تعرض به دختر نوجوان بلوچ و کشتار مردم زاهدان، به تناقض رفتار حکومت جمهوری اسلامی در مواجهه با این دو موضوع پرداخت. کدخدایی این رویکرد را در تضاد آشکار با ادعاهای حکومت درباره عدالت دانست و آن را نشانهای از تبعیض و برخورد دوگانه با شهروندان و مناطق مختلف کشور توصیف کرد.
این فعال سیاسی بلوچ در بخش پایانی سخنان خود بر ضرورت پذیرش واقعیت چندملیتی بودن جامعه ایران تأکید کرد و انکار حقوق ملی و هویتی ملتهای ساکن این جغرافیا را عاملی برای تداوم بحران و تشدید تنشها دانست. او با انتقاد از نگرشهای برتریطلبانه و فاشیستی و مقایسه آن با تجربه آلمان نازی و ایتالیای فاشیست، تأکید کرد که راه برونرفت از وضعیت موجود، پذیرش متقابل حقوق ملتها، احترام به هویتهای گوناگون و پایاندادن به سیاستهای مبتنی بر سرکوب و خشونت است.
این گفتوگو بار دیگر بر تداوم مطالبه دادخواهی خانوادههای جانباختگان جمعه خونین زاهدان، ضرورت پاسخگویی درباره آمران و عاملان این کشتار و اهمیت بررسی ریشههای تاریخی، مذهبی و هویتی بحران بلوچستان تأکید دارد؛ مسائلی که همچنان از مطالبات اساسی مردم بلوچ به شمار میروند.